Turmush — Ысык-Көл облусунун Каракол шаарындагы «Ломоносов мектеби» илимий-билим берүү комплексинин 10-классынын окуучусу Жанек Токсумбаева республикалык олимпиадада тереңдетилген биология боюнча 3-орунду ээледи. Ал Turmush басылмасынын кабарчысы менен болгон маегинде ийгиликке жетүү жолу тууралуу айтып берди.
Жанек Токсумбаева 2009-жылдын 3-ноябрында төрөлгөн. Үй-бүлөдө 4 бир тууган. Улуу эжеси Малика — аудитор, Молдовада жашап, иштеп жатат. Борбор Азиядагы Америка университетинин бүтүрүүчүсү, Караколдогу Пржевальский атындагы мектепти артыкчылык диплому менен аяктаган. Бала кезинен Жанекке китепке болгон сүйүүнү дал ушул эжеси сиңирген.
«Эжем бала кезимден менин өнүгүүм менен алектенип, китеп окуп берип, бала кезимден берки эң жакын адамдарымдын бири болгон», - дейт ал.
Бишкекте аудитор болуп иштеген агасы Актан да ушул эле мектепти артыкчылык менен аяктаган. Сиңдиси Айлин мектепте окуйт.
Жанектин жашоосунда ага ысым берген чоң атасы Истонбек өзгөчө орунду ээлейт.
«Мага Жанек деген ысымды чоң атам Истонбек койгон. Бул "жаны бек болсун" деген сөздөн келип чыккан, башкача айтканда "бекем жан" дегенди билдирет», - деди ал.
Кызыгы, алгач Жанек өзүн гуманитардык багыттагы сабактарга жакын деп эсептеп келген. Ал ар дайым адабиятка кызыгып, 7 жашынан баштап китептерди да жазып келген. Бирок 8-класста анатомия сабагы башталганда баары өзгөргөн.
«Мен ар дайым өзүмдү гуманитарий деп эсептеп, адабияттан башка эч нерсеге кызыкпай, бирок ар дайым эң жакшы окучумун. Биринчи жолу 8-класста анатомия сабагы башталганда биология мени кызыктырды. Бирок ал аң-сезимдүү кызыгуу болгон эмес. Биологияга өз алдымча эмес, 12-13 жашыман бери мени акырындык менен кызыктырып келе жаткан психиатрия жана наркологияга болгон чоң кызыгуумдан улам кириштим. Мен аларды кадимки биологияга караганда көбүрөөк билем. 2025-жылдын жай айларында бул медициналык илимдерге болгон кызыгуум күчөп, Россиянын медициналык жогорку окуу жайларына даярданууну чечтим. Жазында күнүнө 3-5 сааттан өзүмдүн кызыгуум жана Россияга тапшыруу же ЕГЭга даярдануу үчүн даярдандым. Олимпиадага даярдануу мени биологияга ого бетер жакындатты», - деп бөлүштү ал.
Жанек олимпиадага даярдыкты 2025-жылдын аягында баштаган. Мектептеги сабактарына жана биология мугалими Галина Петровна Верещагинанын жардамына карабастан, негизги ийгиликти ал өз алдынча иштөөдөн тапты.
«Мен 2025-жылдын ноябрь-декабрь айларынан баштап даярдана баштадым. Мектепте биология боюнча атайын сабактарга барчумун, бирок бул жетиштүү болгон жок. Өз алдымча даярданууну уланттым, башында дем алыш күндөрү гана. Анткени мен жазуучумун жана мектептен кийин ар дайым китебим менен иштечүмүн. Жаңы жылдан кийин интенсивдүү даярдана баштадым: күн сайын биология боюнча өзүмдүн жеке курсумду түзүп, окуу китебин окуп, социалдык тармактардагы видеолорду көрүп, мугалимим менен даярданып, тесттерди аткарчумун. Мен ар кандай авторлордун кадимки окуу китептерин, негизинен ЕГЭга даярдануу үчүн, ошондой эле социалдык тармактардагы ар кандай видеолорду колдондум. Көпчүлүк учурда адамга атайын курстардын кереги жок деп эсептейм — предметиңди терең түшүнүп, өз темпиңде өзүң даярдансаң жетиштүү», - дейт ал.
Олимпиадага чейинки акыркы айларда анын окуу жүктөмү күнүнө 10 сааттан ашкан.
Жанектин сүйүктүү багыттары адамдын анатомиясы, физиологиясы, антропологиясы жана биохимиясы болгон. Ошол эле учурда ал бардык темалар бирдей көңүл бурууну талап кылаарын белгилейт. Терең түшүнүк алуу үчүн аларды кеминде эки жолу окуу керек.
Олимпиадада практика өзгөчө роль ойнойт. Караколдо лабораториялык сабактардын чектелүү мүмкүнчүлүктөрүнө карабастан, Жанек микроскоп менен иштөөнү өздөштүрүп, практикалык тапшырмалардан максималдуу упай алды.
«Бардык тапшырмалар, айрыкча генетика боюнча маселелер эсимде калды. Бардык тапшырмалар логиканы жана жалпысынан биологиянын маанисин түшүнүүнү талап кылат. Олимпиадада бар нерсени гана үзгүлтүксүз окуган адамдар жогорку орундарды ээлей алышпайт. Анткени биолог сыяктуу ой жүгүртүүнү үйрөнүү керек. Ал үчүн бардык предметтерди, илимий гана эмес, жок эле дегенде мектептик деңгээлде түшүнүү керек. Практикалык турларда менин чыгармачылык жолум менен өстүргөн ойлорумду туура жеткирүү жөндөмүм ар дайым жардам берди», - дейт Жанек.
Жанектин пикири боюнча, олимпиадада жеңүү комплекстүү мамилесиз мүмкүн эмес. Биолог сыяктуу ой жүгүртүүнү үйрөнүү керек. Айрым темаларды гана окуу жетишсиз — илимди жалпысынан түшүнүү маанилүү.
Ошол эле учурда ал мотивация туруктуу эмес экенин баса белгилейт.
«Предметке болгон сүйүү жана келечектеги кесипке болгон шыктануу керек. Мен жөн гана биологияны сүйөм жана окуганды жакшы көрөм», - деди ал.
Мектеп Жанекке чоң колдоо көрсөттү. Жетекчилик ага өзүнчө кабинет жана сабактарды эркин окуу мүмкүнчүлүгүн берген.
Бүгүнкү күндө Жанек өз өмүрүн медицина менен байланыштырууну пландап жатат. Анын максаты — психиатр-нарколог болуу.
«Мен психиатр-нарколог болгум келет, балким, бул тармактарда, адамдардын чөйрөсүндө окумуштуу болуп иштейм. Наркология — менин кызыгуумдун негизги булагы. Ошондой эле бардык медициналык илимдер мага жагат.
Чоң жүктөмгө туруштук бере билүү, темирдей тартип жана сабырдуулук керек. Бул билимдер чечүүчү болгон илим», - деди ал.
Ал ошондой эле өзүнүн интуициясын угууну сунуштайт. Анын айтымында, биринчи жооп көбүнчө туура болот. Көмүскө туюм ар дайым чындыкты айтып турат.
Жанек китеп жазат, шахмат ойнойт, көркөм студияга барат, китеп окуйт жана аудиокитептерди угат.
«Жазуу — бул хобби эмес, бул менин жашоо жолум», - деп жыйынтыктады сөзүн.